MỘT VÀI SUY NGHĨ VỀ ĐỔI MỚI QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ NHÀ GIÁO

VÀ CÁN BỘ QUẢN LÝ GIÁO DỤC HIỆN NAY

Phan Tấn Chí

Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định cần thực hiện chủ trương “Đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục”, trong đó tập trung đào tạo nguồn nhân lực là nội dung then chốt. Trong chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 ban hành kèm theo Quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6  năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ ở phần các giải pháp phát triển giáo dục đã nêu rất rõ những việc cần phải làm mang tính chất định hướng từ nay cho đến năm 2020. Để thực hiện các giải pháp đó, yếu tố con người là quyết định. Từ năm học 2009-2010, Bộ giáo dục và đào tạo đã lấy chủ đề năm học là “Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục”. Từ đó đến nay, nơi này, nơi kia khẩu hiệu đổi mới quản lý giáo dục vẫn được nhắc đi nhắc lại và không có gì thay đổi trong năm học 2012-2013 nhưng thực sự đổi mới đến đâu, được gì vẫn còn làm chúng ta trăn trở. Có người nói rằng những gì thay đổi không thấy mới, những chỗ mới thì không thấy đổi và không biết đổi mới đến bao giờ. Cũng đã có ý kiến cho rằng tốc độ đổi mới quản lý như hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Vì vậy, để tiếp tục đổi mới quản lý cần xem xét một cách thấu đáo những việc đã làm được, chưa làm được trong vài năm qua nhất là khâu quản lý con người, trong đó có đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục ở các trường phổ thông.     

1. Quản lý đội ngũ và cán bộ quản lý giáo dục: những yêu cầu đặt ra

Trước hết, cần thấy rằng quản lý đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là hoạt động gồm tuyển chọn, sử dụng, phát triển, động viên, đánh giá, tạo những điều kiện thuận lợi để đội ngũ này hoạt động có hiệu quả nhằm đạt mục tiêu của tổ chức cao nhất và sự bất mãn ít nhất của đội ngũ trong tổ chức. Nội dung quản lý đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục bao gồm: (1) Dự báo nhu cầu và lập kế hoạch đào tạo đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý; (2) Tuyển dụng, bố trí, sắp xếp đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; (3) Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục; (4) Xây dựng và thực hiện các giải pháp quản lý phát triển năng lực nghề nghiệp đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Giải pháp phát triển đội ngũ và cán bộ quản lý giáo dục trong chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đặt ra các yêu cầu sau:

(1) Củng cố, hoàn thiện hệ thống đào tạo giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng nhằm hình thành đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đủ sức thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015;

(2) Đảm bảo từng bước có đủ giáo viên thực hiện giáo dục toàn diện theo chương trình giáo dục phổ thông, dạy học 2 buổi/ngày, giáo viên dạy ngoại ngữ, giáo viên tư vấn học đường và hướng nghiệp, giáo viên giáo dục đặc biệt và giáo viên giáo dục thường xuyên;

(3) Chuẩn hóa trong đào tạo, tuyển chọn, sử dụng và đánh giá nhà giáo và cán bộ quản lý. Chú trọng nâng cao đạo đức nghề nghiệp, tác phong và tư cách của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục để làm gương cho học sinh. Tiếp tục đào tạo, đào tạo lại, bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục để đến năm 2020, 100% giáo viên phổ thông đạt chuẩn trình độ đào tạo, trong đó 100% giáo viên tiểu học, 88% giáo viên trung học cơ sở và 16,6% giáo viên trung học phổ thông đạt trình độ đào tạo trên chuẩn;

(4) Thực hiện các chính sách ưu đãi về vật chất và tinh thần tạo động lực cho các nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục.

Như vậy, chiến lược phát triển giáo dục đã đề ra các yêu cầu cụ thể để thực hiện tốt việc phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục ở các trường phổ thông. Tuy nhiên, mức độ đạt các yêu cầu có khác nhau ở các địa phương. Tiếp tục đổi mới điều gì, đổi mới như thế nào trong công tác quản lý đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, có lẽ cần xem xét một số bất cập xảy ra mang tính phổ biến dưới đây:

2. Một số bất cập trong công tác quản lý đội ngũ và cán bộ quản lý giáo dục:

 Trước hết, phải nói là công tác dự báo của chúng ta chưa tốt. Dù việc tư vấn nghề nghiệp ngày càng tốt hơn nhưng trong thực tế học sinh khi thi vào các trường sư phạm rất thiếu thông tin về nhu cầu tuyển dụng giáo viên trong 5-10 năm tới của địa phương. “Trên toàn quốc hiện có đến 330 cơ sở đào tạo hệ sư phạm và 14 trường chuyên đào tạo sư phạm. Số sinh viên sư phạm ra trường thất nghiệp lên tới chục nghìn” [3].

Thứ hai, về việc tuyển dụng, bố trí, sắp xếp đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Do chất lượng đào tạo giáo viên các trường đại học không đồng đều, dù không nói ra nhưng khi tuyển dụng mặc nhiên đã có sự phân biệt đối xử cụ thể như trường hợp gần đây của cô giáo dạy Văn tốt nghiệp trường đại học Tây Bắc không được tuyển dụng ở tỉnh Vĩnh Phúc. Ở nhiều tỉnh, số giáo viên trong biên chế hiện đã thừa so với định biên, thậm chí cho vài năm tới, ví dụ như Thanh Hóa chỉ tính riêng giáo viên trung học cơ sở cũng đang thừa hơn ba nghìn người trong biên chế. Ở đồng bằng sông Cửu Long trong khi bậc mầm non thiếu giáo viên trầm trọng thì nhiều giáo sinh bậc trung học ra trường lại không tìm được chỗ dạy.

Một số nơi việc quy hoạch cán bộ quản lý giáo dục gặp khó khăn vì giáo viên không mặn mòi hay nói thẳng ra là không muốn làm cán bộ quản lý, không muốn được điều động về làm chuyên viên ở Phòng- Sở Giáo dục và đào tạo. Ngược lại, cán bộ Phòng- Sở lại muốn về trường phổ thông công tác.  

Thứ ba, về công tác bồi dưỡng cho đội ngũ.

Một số nơi giáo viên được tập huấn và bồi dưỡng tốt, song nhà trường không có đủ điều kiện về cơ sở vật chất để giáo viên phát huy những điều tích lũy được trong quá trình bồi dưỡng. Không ít nơi trong trường phổ thông, công tác kiểm tra chuyên môn hồ sơ, giáo án còn mang tính hình thức. Các nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn chưa tập trung vào việc bồi dưỡng giáo viên mà chủ yếu là các thủ tục hành chính, nội dung sinh hoạt đơn điệu, nghèo nàn. Việc tổ chức các chuyên để rút kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn thiếu tính hệ thống, khoa học. Một bộ phận giáo viên chưa có ý thức đầy đủ về bồi dưỡng nâng cao trình độ, bảo thủ và ngại khó trong việc tiếp thu cái mới trong hoạt động giáo dục. Kế hoạch bồi dưỡng cho đội ngũ chưa tính đến điều kiện, đặc điểm của nhà trường và nhu cầu nguyện vọng của mỗi cá nhân giáo viên. Thời gian bồi dưỡng chưa hợp lý, nội dung bồi dưỡng chưa phong phú. Nhiều nơi vẫn còn tình trạng đi học bồi dưỡng cán bộ quản lý sau khi được bổ nhiệm.

Thứ tư, việc xây dựng và thực hiện các giải pháp quản lý phát triển năng lực nghề nghiệp đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Hiện nay, chúng ta đã có chuẩn nghề nghiệp cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục. Việc đánh giá theo chuẩn cho thấy chất lượng giáo viên hiện nay còn thấp, tuy nhiên những giáo viên không đạt chuẩn sẽ như thế nào thì chưa có gì là rõ ràng.

3. Một số đề xuất đổi mới quản lý đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục:

Đổi mới quản lý đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục từ những bất cập trên, cần thực hiện một số việc sau:

Thứ nhất, cần làm tốt hơn công tác dự báo.

Như một Giám đốc Sở Giáo dục và đào tạo ở một tỉnh đồng bằng sông Cửu Long phát biểu: “Phải thống kê số lượng giáo sinh của các khối thuộc ngành sư phạm, số lượng giáo viên hằng năm nghỉ hưu bao nhiêu, đưa ra nhu cầu giáo viên trong 10 năm tới. Trên cơ sở đó, đưa thông tin lên website của Sở Giáo dục và đào tạo để học sinh vào xem mà lựa chọn ngành nghề”.

Bộ Giáo dục và đào tạo cần chỉ đạo quyết liệt hơn việc quy hoạch lại mạng lưới các trường sư phạm đào tạo giáo viên, coi trọng việc nâng cao chất lượng thay vì đào tạo tràn lan như hiện nay. Phải “Nói không với đào tạo không đạt chuẩn và không theo nhu cầu xã hội” để giải quyết bài toán thừa mà thiếu giáo viên, đồng thời vẫn thu hút học sinh giỏi thi vào ngành sư phạm.

Thứ hai, cần xem xét và kiểm tra việc thực hiện chính sách tinh giản biên chế đối với cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp

(1) Giải quyết để các giáo viên có sức khỏe yếu, năng lực chuyên môn hạn chế về hưu trước tuổi; sắp xếp bố trí những người có năng lực và trình độ hạn chế đi bồi dưỡng, đào tạo lại hoặc bố trí việc khác;

(2) Kiên quyết đưa ra khỏi ngành những giáo viên có phẩm chất đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ yếu kém.

Thứ ba, cần thúc đẩy sớm việc thực hiện chương trình bồi dưỡng giáo viên tập sự 18 tháng ở các trường sư phạm. Phải đổi mới nội dung và phương pháp bồi dưỡng giáo viên phổ thông theo hướng bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ nhằm đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp hóa. Chương trình bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ phải hướng đến các chuẩn nghề nghiệp đã ban hành. Ở các trường phổ thông, cần gắn kết chặt chẽ công tác bồi dưỡng giáo viên với quy hoạch phát triển đội ngũ. Hiện các nơi đều ưu tiên tuyển người địa phương, kế đến là tuyển chọn giáo viên có nhu cầu về trường công tác. Hiệu trưởng các trường cần tạo điều kiện cho giáo viên ổn định làm việc tại trường lâu dài, động viên khích lệ việc học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ của đội ngũ giáo viên. Cần xây dựng một cơ chế ra quyết định tuyển chọn người đi bồi dưỡng dựa trên những nguyên tắc chung của quản lý nhân sự, phù hợp với điều kiện cụ thể của các trường.

Trong việc bồi dưỡng cho giáo viên, cần xác định đúng nội dung cần bồi dưỡng, đổi mới hình thức bồi dưỡng. Sau khi được bồi dưỡng, nhà trường phải tính đến việc tạo điều kiện để giáo viên áp dụng, phát huy được những điều đã học. Cần chỉ đạo để giảm bớt các hoạt động mang tính hình thức, hành chính mà tập trung vào các hoạt động thiết thực, tăng không khí trao đổi học thuật ở các lần họp chuyên môn trong tháng.

Việc bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục trước khi bổ nhiệm cần thực hiện nghiêm để người thực hiện làm việc có bài bản, không tùy tiện, chỉ dựa vào kinh nghiệm.

Thứ tư, cần có cơ chế chính sách phù hợp trong việc tạo động lực cho giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Cụ thể, cần tạo điều kiện về tài chính để giáo viên có thể nâng cao trình độ nghề nghiệp thông qua đào tạo bồi dưỡng chuyên sâu và tham gia các hoạt động văn hóa. Một người công tác tốt, dạy giỏi và có nhiều năm kinh nghiệm nhưng sẽ giảm thu nhập nếu được điều động về làm cán bộ Phòng, Sở Giáo dục và đào tạo. Nghị định 34/2012/NĐ-CP về chế độ phụ cấp công vụ bằng 25% mức lương áp dụng cho đối tượng cán bộ, công chức, người hưởng lương hoặc phụ cấp quân hàm từ ngân sách nhà nước được tính và hưởng kể từ ngày 01/5/2012 đã gây ra một số bức xúc đối với cán bộ là chuyên viên Phòng, Sở Giáo dục và đào tạo. Nghị định này cũng không áp dụng cho các chức danh kế toán, văn thư, y tế, thư viện - những người đang làm công việc, phục vụ gián tiếp cho ngành giáo dục và được hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Để tạo động lực cho các đối tượng này cần sớm điều chỉnh chế độ phụ cấp, nếu không, người làm công tác quản lý không có động lực để quản lý huống chi là đổi mới quản lý!  

Tóm lại, Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã đặt ra các yêu cầu cụ thể cho việc quản lý đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trường phổ thông. Hiện nay, việc thực hiện các yêu cầu này có một số bất cập đòi hỏi trước mắt phải có các biện pháp tháo gỡ một cách nhanh chóng, hữu hiệu. Có thực hiện được các biện pháp đó hay không phụ thuộc vào nhận thức của cán bộ quản lý các cấp. Hy vọng đây là điều được thực hiện sớm nhất để việc quản lý đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng được các yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục như Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã đề ra./.